Halk Sağlığı Uzmanları Derneği (HASUDER) Başkanı Prof. Dr. Bülent Kılıç, tütün ürünlerinin satışında elektronik yaş doğrulamasının uygulanmasını desteklediklerini belirterek, sistemin kişisel verilerin korunmasını gözeterek tasarlanması gerektiğini bildirdi.
Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı Başkanı da olan Kılıç, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu’nun sigara satışında T.C. kimlik numarasıyla doğrulama yapılmasına yönelik düzenleme hazırlığına ilişkin AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.
Tütün kullanımının kanser, kalp-damar ve solunum sistemi hastalıkları başta olmak üzere önlenebilir erken ölümlerin önemli nedenlerinden biri olduğunu belirten Kılıç, nikotin bağımlılığının büyük ölçüde çocukluk ve gençlik döneminde başladığını ifade etti.
Türkiye’de tütün kullanım oranlarının yüksek olduğuna dikkati çeken Kılıç, 2023 Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması’na göre tütün kullanım oranının 2017’de yüzde 31 iken 2023’te yüzde 35’e yükseldiğini, bu oranın erkeklerde yüzde 46, kadınlarda ise yüzde 24 olduğunu kaydetti.
Kılıç, 2017 Küresel Gençlik Tütün Araştırması’na göre Türkiye’de sigara kullanan 13-15 yaş grubundaki öğrencilerin yüzde 73,3’ünün, 18 yaşından küçük olmalarına rağmen market ve bakkallardan sigara satın alabildiklerini anlattı.
???????- Yaş doğrulaması, satın alma davranışının izlenmesiyle karıştırılmamalı
Elektronik yaş doğrulamasının çocukların tütün ürünlerine erişimini önlemede kullanılmasını desteklediklerini vurgulayan Kılıç, sistemin yalnızca kişinin 18 yaşından büyük olup olmadığını belirlemesi gerektiğini bildirdi.
Kılıç, “18 yaş altına tütün satışının elektronik yaş doğrulamasıyla engellenmesini halk sağlığı açısından güçlü biçimde savunuyoruz. Burada sistem, ‘Bu kişi 18 yaşından büyük mü?’ sorusuna yalnızca ‘Evet’ veya ‘Hayır’ cevabı verecek şekilde tasarlanmalıdır. T.C. kimlik numarasının kaydedilmesi zorunlu olmamalıdır.” ifadelerini kullandı.
Yaş doğrulaması ile kişilerin kimliklerinin ve satın alma davranışlarının merkezi sistem üzerinden takip edilmesinin birbirinden ayrılması gerektiğini belirten Kılıç, yalnızca yaş bilgisini doğrulayan ve kişisel verilerin aktarılmasını gerektirmeyen sistemlerin de uygulanabileceğinin altını çizdi.
???????Yetişkinlerin satın alma miktarının izlenmesi ayrıca değerlendirilmeli
Yetişkinlerin günlük sigara satın alma miktarının kişi bazında izlenmesi ve sınırlandırılması önerisinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini kaydeden Kılıç, böyle bir uygulamanın halk sağlığına sağlayacağı yararın kanıtlanması ve hukuki dayanağının açık olması gerektiğini vurguladı.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında gereklilik ve ölçülülük ilkelerinin gözetilmesi gerektiğini belirten Kılıç, çocukların tütün ürünlerine erişimini önlemekle yetişkinlerin satın alma davranışlarını merkezi olarak izlemenin aynı kapsamda ele alınmaması gerektiğini ifade etti.
Kılıç, tütünle mücadele kapsamında satış noktalarındaki açık teşhir, reklam ve özendirici uygulamaların engellenmesi gerektiğini vurgulayarak, sosyal medya ve dijital mecralardaki açık veya gizli reklamların, “influencer” tanıtımlarının da sıkı denetime tabi tutulmasını istedi.
Kaçak satış ve internet üzerinden denetimsiz satışlara karşı caydırıcı yaptırımlar uygulanması gerektiğini kaydeden Kılıç, kapalı kamusal alanlarda dumansız hava sahası kurallarının korunmasının önemine işaret etti.
Sigara odası veya kabini gibi uygulamaların pasif içicilik riskini artırabileceğini ifade eden Kılıç, saha denetimlerinin dijitalleştirilmesi ve ihlal verilerinin kamuoyuyla şeffaf biçimde paylaşılması gerektiğini bildirdi.
Tütün ve nikotin ürünü kullanan çocuk ve gençlere yönelik yaklaşımın cezalandırma yerine tedavi ve destek odaklı olması gerektiğini vurgulayan Kılıç, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Tütün ve nikotin ürünü kullandığı tespit edilen gençlerimiz, cezai yaptırımlara değil aile hekimliğine, okul sağlığı ve sigara bırakma polikliniklerine yönlendirilmelidir. Kanıta dayalı tıbbi bırakma tedavileri ve psikososyal destek hizmetleri tamamen ücretsiz ve kolay erişilebilir olmalıdır.”
